Anh Tùng — bận thật, nhưng không có việc gì xong

Hôm nay tôi muốn kể về anh Tùng.

Anh Tùng cũng không có thật. Nhưng anh Tùng cũng ở khắp nơi. Anh ngồi cách bạn ba bàn. Cũng có khi anh chính là bạn. Bình tĩnh, đọc tiếp đã.

Anh Tùng là một người làm việc cực kỳ chăm chỉ. Anh tự hào về điều đó. Vợ anh cũng tin điều đó. Vấn đề duy nhất là: nếu bạn đi theo anh Tùng nguyên một ngày, bạn sẽ không tìm thấy công việc nào được hoàn thành.

Để tôi dẫn bạn đi.

7 giờ 45, anh Tùng vào công ty. Sớm hơn giờ quy định 15 phút. Đây là chiến lược. Anh muốn cái email "Em đến sớm chuẩn bị cho buổi họp ạ" có timestamp đẹp. Sếp không bao giờ đọc email đó. Nhưng nếu một ngày nào đó cần, nó nằm đấy. Như bình chữa cháy. Mua không phải để dùng, mua để treo tường cho an tâm.

8 giờ, anh mở Outlook. 47 email chưa đọc. Anh Tùng không đọc để biết. Anh đọc để tìm xem có quả bom nào sắp nổ vào mình không. Đây là một kỹ năng. Anh lướt qua như rà mìn. Cái nào có tên anh trong dòng "To" mà giọng văn căng căng thì tim đập nhanh. Cái nào anh chỉ bị CC thì thở phào — CC nghĩa là "anh không phải làm, anh chỉ phải biết". Cả nền văn minh công sở được xây trên sự khác biệt thiêng liêng giữa hai chữ To và Cc.

8 giờ 30, anh trả lời email đầu tiên. Một câu hỏi đơn giản: "Khi nào xong báo cáo?" Anh Tùng có thể trả lời "Thứ Sáu". Nhưng anh Tùng không sinh ra để sống đơn giản như thế. Anh viết bốn đoạn. Anh CC thêm hai người. Anh kết bằng "Anh chị cho em xin ý kiến thêm để em hoàn thiện ạ" — một câu thần chú có tác dụng biến trách nhiệm của một người thành trách nhiệm của bốn người. Gửi đi xong, anh Tùng thấy nhẹ cả lòng. Quả bom đã được chuyền tay.

9 giờ, có người gõ Zalo: "Chiều họp nha mn."

Anh Tùng thả tim. Không phải vì anh muốn họp. Mà vì trong văn phòng, ai từ chối họp người đó có vấn đề. Họp là nhà thờ. Bạn không cần tin, nhưng bạn phải đi lễ.

10 giờ đến trưa, anh Tùng "làm việc". Tôi để trong ngoặc kép vì khoảng thời gian này, nếu quay phim tua nhanh, gồm: mở file Excel, nhìn nó, đóng lại, mở Zalo, nhắn vợ mua cá, mở lại Excel, đổi màu một cái header từ xanh dương sang xanh navy, đứng dậy lấy nước, gặp anh Phúc ở máy nước, bàn về trận bóng tối qua 12 phút, về chỗ, quên mất nãy định làm gì, mở email rà mìn lại lần nữa.

Nhưng đừng vội cười anh Tùng. Anh Tùng đang bận. Bận thật. Cái mệt cuối ngày của anh là mệt thật. Chỉ là năng lượng đó không đi vào output nào cả — nó bốc hơi vào không khí, vào việc giữ cho cỗ máy perception chạy đều: trông-có-vẻ-bận, trông-có-vẻ-cần-thiết, trông-có-vẻ-không-thể-thiếu.

3 giờ chiều. Cảnh đỉnh cao của ngày. Cuộc họp.

Tám người vào phòng. Cuộc họp lẽ ra cần 7 phút: chốt xem tuần này có làm thêm thứ Bảy không.

Phút thứ 1 đến 20: anh trưởng nhóm "recap nhanh" — recap những thứ cả tám người đều đã biết, đã sống qua, đã chịu đựng. Nhưng phải recap. Vì recap chứng tỏ mình nắm tình hình.

Phút 20 đến 50: bàn luận. Tức là mỗi người nói một câu để chứng minh mình có mặt và mình có não. Anh Tùng đợi đúng thời điểm, chen vào một câu vừa đủ thông minh để được ghi nhận, vừa đủ vô thưởng vô phạt để không ai bắt anh chịu trách nhiệm. "Em nghĩ cái này mình cần cân nhắc kỹ thêm về mặt tổng thể ạ." Hoàn hảo. Câu này không có nghĩa gì. Đó chính là vẻ đẹp của nó.

Phút 50 đến 85: lạc đề sang chuyện một dự án khác, rồi chuyện công ty đối thủ, rồi chuyện ai đó sắp nghỉ.

Phút 85 đến 90: "Thôi chốt nha, thứ Bảy làm." Mọi người gật. Quyết định này y hệt cái ai cũng đoán từ đầu. Nhưng giờ nó đã qua quy trình. Nó đã được tập thể bảo chứng. Nếu thứ Bảy đó hỏng việc, không ai sai. Cả phòng cùng sai. Mà cả phòng cùng sai thì gọi là "tình hình chung", không gọi là lỗi.

Anh Tùng ra khỏi phòng, thấy mình vừa đóng góp cho một quyết định quan trọng. Anh không sai. Cảm giác đó, với anh Tùng, ngọt hơn cả việc làm đúng.

Mà đây mới là chỗ đau.

Anh Tùng không phải kẻ lười. Anh Tùng cũng không ngu — bạn để ý mà xem, mọi nước đi của anh đều cực kỳ hợp lý. Đến sớm để có bằng chứng. CC để chia rủi ro. Họp để khỏi chịu trách nhiệm một mình. Nói câu vô nghĩa để an toàn. Trễ deadline cùng tập thể thay vì đúng deadline một mình.

Mỗi hành vi, tách riêng ra, đều là lựa chọn của một người thông minh đang sống trong một cái bẫy thông minh hơn.

Vì ai đó, ở đâu đó, đã thiết kế cái văn phòng này theo nguyên tắc: phạt người sai nặng hơn thưởng người đúng. Nhìn mặt người có mặt nhiều hơn người làm xong. Sợ cái sai nhìn thấy được hơn cái lãng phí âm thầm.

Trong một sân chơi như thế, anh Tùng chơi giỏi đấy chứ. Anh sống sót. Anh thăng tiến đều. Anh sắp lên trưởng phòng.

Và khi lên trưởng phòng, anh Tùng sẽ làm gì?

Anh sẽ thiết kế một cái văn phòng y hệt cái đã sinh ra anh. Vì đó là môi trường duy nhất anh biết cách thắng.

Đẻ ra một thế hệ Tùng con. Tùng cháu. Một dòng họ Tùng nối dài bất tận, ai cũng bận, ai cũng mệt, ai cũng an toàn, và không ai biết chính xác hôm nay công ty đã làm xong được cái gì.

À, suýt quên. Dạo này có AI vào văn phòng.

AI viết xong báo cáo trong 5 phút. Cái báo cáo anh Tùng định kéo dài tới thứ Sáu.

Anh Tùng nhìn nó. Và lần đầu tiên trong sự nghiệp, anh thấy hơi lạnh sống lưng. Không phải vì AI giỏi hơn anh.

Mà vì AI không cần đến sớm 15 phút. Không cần CC ai. Không cần ngồi họp 90 phút. Không cần nói câu vô nghĩa cho an toàn.

AI chỉ làm xong việc. Trần trụi. Không trình diễn.

Và nếu công việc thật chỉ có bấy nhiêu, thì 8 tiếng mỗi ngày bao năm qua, anh Tùng đã làm gì?

Câu hỏi đó, anh Tùng quyết định không trả lời.

Anh đóng laptop. Đứng dậy. Ra máy nước. Gặp anh Phúc.

"Trận tối qua mày xem chưa?"